Bir sabah işe geç kalmışken kontağı çevirdiğimde aracın çıkardığı o bitkin "ırr... ırr..." sesini hiç unutmuyorum. Marş motoru dönüyordu ama içinde hiç heves yoktu. O gün akümülatörümün bana aylardır işaret verdiğini, benim de bunları görmezden geldiğimi anladım. Aracın gerçekten yolda kalmasına kadar bekleyen çok kişi tanıdım; oysa akümülatör, arıza vermeden önce hemen her zaman konuşur. Yeter ki dinlemeyi bilelim. Aşağıda kendi tecrübemden ve tanıdığım birkaç ustanın anlattıklarından süzülen akümülatör değişim işaretlerini, yeni başlayan birinin anlayacağı dille sırayla anlatacağım.
Akümülatörün en net şikâyet kanalı marş anıdır. Sağlıklı bir akümülatörle araç, anahtarı çevirdiğiniz an tek bir kararlı hareketle çalışır. Ömrünün sonuna yaklaştığında ise marş motoru sanki ağır bir şeyi sürüklüyormuş gibi yavaşlar. Özellikle sabahın ilk çalıştırmasında bu fark daha belirgindir, çünkü motor soğukken daha yüksek akım gerekir.
Kendi aracımda şunu yaptım: iki hafta boyunca sabah çalıştırma sesini aklımda tuttum. Süre uzuyorsa, iki üç kez denemek gerekiyorsa mesele büyük olasılıkla akümülatördür. Ancak burada bir uyarı yapayım — aynı belirti yakıt sistemi veya buji kaynaklı da olabilir. Ayırt etmenin pratik yolu şudur: akümülatör sorunu genellikle motor ısındıktan sonra kaybolur, yani günün ikinci çalıştırmasında araç normal davranır.
Akümülatör zayıfladığında ilk fedakârlık yapılan yer elektrik tüketicileri olur. Farlarımın motor rölantideyken sarardığını, gaza basınca beyazlaştığını fark ettiğimde henüz araç çalışmamada zorlanmıyordu. Yani bu belirti marş probleminden önce gelebiliyor, bu yüzden erken uyarı olarak çok değerli.
Dikkat etmeniz gereken diğer noktalar: cam kaldırma motorunun eskisine göre yavaşlaması, ekran veya multimedya sisteminin marş anında kendini yeniden başlatması, klima fanının rölantide gücünü kaybetmesi. Bir de gösterge panelindeki akü ikonu var. Bu ikon yalnızca akümülatörü değil, şarj sistemini de kapsar; alternatör arızasında da yanabilir. O yüzden lamba yandığında hemen akümülatör almaya koşmadan önce şarj voltajının ölçülmesini istemenizi öneririm.
Kapağı açıp akümülatöre bakmak, sandığınızdan çok şey anlatır. Ben bunu artık motor yağı seviyesine baktığım her seferde otomatik yapıyorum; hava filtresi bölmesine göz atarken zaten yanından geçiyorum.
Kutup başlarında beyaz-mavi renkli, tozlu bir birikinti görürseniz bu oksitlenmedir. Hafifse temizlenip yeniden sıkılınca sorun çözülür; ama tekrar tekrar oluşuyorsa akümülatörün içinden gaz kaçırdığına işaret olabilir. Gövdede şişme, yan yüzeylerin dışa doğru kavis alması ise net bir "değiştir" mesajıdır — böyle bir akümülatörle yola çıkmam. Çürük yumurta gibi keskin bir kükürt kokusu da aynı şekilde acil sinyaldir.
Akümülatörün üzerinde üretim tarihi kodu bulunur. Aracı ikinci elden aldıysanız bu koda bakmak, ne kadar yol aldığınızı bilmeniz açısından faydalı. Genel olarak akümülatörler birkaç yıllık bir hizmet ömrüne sahiptir ve bu ömür kullanım şekline göre epey değişir. Kısa mesafelerde çok duran, sürekli çalıştır-durdur yapan bir araçta akümülatör hiçbir zaman tam şarja ulaşamaz; uzun yol yapan bir araçta ise aynı ürün daha uzun dayanır.
Kesin karar için ölçüm şart. Basit bir multimetre ile motor kapalıyken kutup başları arasındaki gerilime bakabilirsiniz. Yaklaşık değerleri şöyle bir tabloyla aklımda tutuyorum:
| Motor kapalı ölçüm | Yorum |
|---|---|
| 12,6 V ve üzeri | Dolu, sağlıklı görünüm |
| 12,4 V civarı | Kısmen boşalmış, şarj gerekebilir |
| 12,2 V ve altı | Belirgin zayıflık, test edilmeli |
| Sürekli düşen değer | Değişim ya da şarj sistemi kontrolü |
Ancak voltaj tek başına yeterli değil. Akümülatörün gerçek sağlığı yük altındaki davranışıyla anlaşılır; bunun için servislerde kullanılan yük testi cihazları var ve çoğu yerde bu test ücretsiz yapılıyor. Bir kez de olsa yaptırmanızı tavsiye ederim, çünkü dolu görünen bir akümülatör yük altında dizlerinin bağı çözülebiliyor.
Akümülatörü suçlamadan önce iki şeyi kontrol ettirin: alternatörün şarj voltajı ve kaçak akım. Aracınız haftada bir kez bile durduğunda boşalıyorsa, sorun akümülatörden çok bir devrenin kontak kapatıldıktan sonra da akım çekmesi olabilir. Ben bir keresinde art arda iki akümülatör değiştirmek üzereyken hatanın bagaj lambası devresinden geldiğini öğrendim. Aynı şekilde gevşek bir alternatör kayışı da şarjı düş